Natalia Pietrewicz
styczeń 05, 2024

Wszystko co musisz wiedzieć o umowie o pracę

Umowa o pracę jest jedną z najczęstszych form zatrudnienia. Dowiedz się co powinna zawierać, jakie są jej cechy charakterystyczne, jak rozwiązać umowę o pracę oraz jakie są twoje prawa jako pracownika.
  1. Kim jest pracownik?
  2. Jakie są rodzaje umów o pracę?
  3. Co powinna zawierać umowa o pracę?
  4. Cechy charakterystyczne umowy o pracę.
  5. Wynagrodzenie za umowę o pracę.
  6. Rozwiązanie umowy o pracę.
  7. Obowiązki pracownika
  8. Jakie prawa ma osoba zatrudniona na umowę o pracę?
  9. Jakie koszty ponosi pracownik w związku z umową o pracę?

Wszystko co musisz wiedzieć o umowie o pracę

Spis treści


  • Kim jest pracownik?
  • Rodzaje umów o pracę
  • Co powinna zaiwrać umowa o pracę
  • Charakterystyczne cechy umowy o pracę
  • Wynagrodzenie za umowę o pracę
  • Rozwiązanie umowy o pracę
  • Obowiązki pracownika
  • Prawa osoby zatrudnionej na UOP
  • Jakie koszty ponosi pracownik w związku z umową o pracę?

Umowa o pracę to jeden ze sposobów nawiązania stosunku pracy.

Jest to czynność prawna, która polega na złożeniu zgodnych oświadczeń woli przez pracownika i pracodawcę, w których pracownik zobowiązuje się do osobistego świadczenia pracy na rzecz pracodawcy pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego określonym, a pracodawca do zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Kim jest pracownik?

Stosunek pracy tworzą dwa podmioty – pracodawca i pracownik.

Pracownikiem jest osoba, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Pracownikami nie są więc osoby:

  • świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych,
  • prowadzące działalność gospodarczą,
  • wykonujące pracę nakładczą.

Jakie są rodzaje umów o pracę?

  1. umowa na czas nieokreślony,
  2. umowa na okres próbny,
  3. na czas określony 

Co powinna zawierać umowa o pracę?

  • strony umowy, 
  • adres siedziby pracodawcy,
  • rodzaj umowy, 
  • datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:
  • rodzaj pracy;
  • miejsce lub miejsca wykonywania pracy;
  • wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;
  • wymiar czasu pracy;
  • dzień rozpoczęcia pracy;
  • czas jej trwania lub dzień jej zakończenia.

Umowa o pracę powinna być zawarta w formie pisemnej.

Dopuszczalne jest jednak zawarcie umowy w formie ustnej, która później musi zostać potwierdzona przez pracodawcę na piśmie.  

Cechy charakterystyczne umowy o pracę.

  • praca wykonywana jest osobiście przez pracownika,
  • pracodawca ponosi ryzyko związane z prowadzoną działalnością,
  • praca jest wykonywana w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.
  • wykonywanie pracy pod kierownictwem przełożonych. 

Wynagrodzenie za umowę o pracę.

Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę.

Pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma zagwarantowane minimalne wynagrodzenie, które w drugim półroczu 2023 r. wynosi 3600 zł brutto.

Minimalne wynagrodzenie 2024.

W 2024 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wzrośnie i wynosić będzie:

Od 1 stycznia 2024 roku 4242 zł brutto, czyli (około 3222 zł netto),

natomiast od 1 lipca, 4300 zł brutto (około 3261,50 zł netto).

Wypłaty wynagrodzenia pracodawca ma dokonać w stałym i ustalonym z góry terminie, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego.

Czyli ostatnim dniem na wypłacenie wynagrodzenia jest 10 dzień następnego miesiąca, np. wypłata za maj wypłacona musi zostać najpóźniej 10 czerwca.

Rozwiązanie umowy o pracę.

Umowę o pracę rozwiązać można:

  1. na mocy porozumienia stron,

Warunkiem jest obopólna zgoda pracownika i jego pracodawcy na zakończenie współpracy. Zgoda musi dotyczyć również terminu rozwiązania umowy o pracę i tego, od którego dnia pracownik jest zwolniony od obowiązku świadczenia pracy.

  1. przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem),

Umowa może zostać rozwiązana na wniosek jednej ze stron, czyli pracownika lub pracodawcy. Wypowiedzenie powinno zostać sporządzone na piśmie.

W przypadku wypowiedzenia przez pracodawcę umowy na czas nieokreślony, w wypowiedzeniu powinien znaleźć się powód wypowiedzenia.

  1. przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia),

Przepisy ściśle określają, jakie przyczyny uzasadniają rozwiązanie umowy w ten sposób. Jeżeli w oświadczeniu wskazana jest wina pracownika, to takie zwolnienie określa się często jako zwolnienie dyscyplinarne lub z winy pracownika.

Umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika można rozwiązać w trzech sytuacjach:

  • Gdy pracownik dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych,
  • Pracownik popełnił w czasie trwania umowy o pracę przestępstwo, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku.
    Dotyczy to zarówno przestępstw powszechnych jak i skarbowych, które zostały popełnione w czasie trwania umowy o pracę.
    Nie dotyczy natomiast wykroczeń lub przestępstw popełnionych przez pracownika w przeszłości.
  • Pracownik utracił ze swojej winy uprawnienia, które są konieczne do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Jakie mogą być przyczyny zwolnienia bez winy pracownika?

Kiedy pomimo braku winy pracownika jego nieobecność w pracy jest zbyt długa lub uporczywa.

  • Z upływem czasu, na który została zawarta.
  • Przez wygaśnięcie umowy (śmierć pracownika, pracodawcy, tymczasowe aresztowanie pracownika).

Obowiązki pracownika

Pracownik ma obowiązek wykonywać swoją pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

Czyli musisz robić to co każe ci przełożony, o ile nie jest to niezgodne z prawem i dotyczą zakresu twoich obowiązków.


Do obowiązków pracownika należą:

– przestrzeganie ustalonego czasu pracy,
– przestrzeganie regulaminu pracy,
– przestrzeganie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
– przestrzeganie tajemnicy określonej w umowie i przepisach,
– przestrzeganie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o obowiązkach pracownika oraz o tym co ci grozi za nie wykonywanie ich, zachęcamy do przeczytania artykułu.

Z artykułu dowiesz się także, trochę o tym jak poprawnie spaść z krzesła- czyli trochę o BHP.

Jakie prawa ma osoba zatrudniona na umowę o pracę?

  1. coroczne, płatne urlopy wypoczynkowe (20 bądź 26 dni),
  2. zwolnienia od pracy (tzw. urlopy okolicznościowe),
  3. prawo do przerwy w pracy, odpoczynku dobowego i tygodniowego,
  4. ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy,
  5. przepisy ochronne związane z rodzicielstwem,
  6. odprowadzanie przez pracodawcę składek zdrowotnych.

1.Urlop wypoczynkowy.

  • 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat.
  • 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

2. Urlop okolicznościowy.

 Przysługuje w wymiarze: 

  1.  2 dni wolnego – w razie:

a) ślubu pracownika.
b) urodzenia się jego dziecka, zgonu i pogrzebu małżonka pracownika lub  jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy.
c) opieki nad dzieckiem, które nie przekroczyło 14. roku życia.

  1. 1 dzień wolnego w razie:

a) ślubu dziecka pracownika.
b) zgonu i pogrzebu jego siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

3. Prawo do przerwy w pracy, odpoczynku dobowego i tygodniowego.
Pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

4. Ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Pracownikowi przysługuje ochrona przed zwolnieniem w kilku przypadkach.

  1. Ochrona pracownika w trakcie choroby.
    Nie można rozwiązać za wypowiedzeniem umowy o pracę pracownika w czasie, gdy przebywa on na zwolnieniu lekarskim.
    Gdy nieobecność dotyczy pracownika, który zatrudniony jest krócej niż 6 miesięcy umowę bez wypowiedzenia można rozwiązać po 3 miesiącach choroby.
    Można zwolnić pracownika dyscyplinarnie w czasie, kiedy jest objęty ochroną przed zwolnieniem za wypowiedzeniem, jeśli pracownik w niewłaściwy sposób wykorzystuje zwolnienie lekarskie tj. wykonuje w tym czasie pracę na rzecz innego pracodawcy lub jeździ na urlop.
  2. Ochrona pracownika w trakcie urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności.
    Umowa o pracę nie może zostać rozwiązana za wypowiedzeniem, jeśli pracownik:
    – przebywa na urlopie,
    – jest nieobecny z powodu innej usprawiedliwionej przyczyny, na przykład sprawowania opieki nad dzieckiem.
  3. Ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym.
    Pracownicy bliscy przejścia na emeryturę podlegają ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem.
    Pracodawca jest jednak uprawniony do rozwiązania umowy o pracę takiego pracownika bez wypowiedzenia, czyli z winy pracownika.
  4. Ochrona działacza związkowego.
    W związku z zaangażowaniem pracownika w działalność związkową i jego potencjalnym narażaniem się pracodawcy przepisy przewidują – dla niektórych członków związków zawodowych – ochronę przed rozwiązaniem ich umów o pracę.
  5. Ochrona pracownicy w ciąży.
    Pracownicy, która jest w ciąży, przysługuje ochrona przed:
    – wypowiedzeniem umowy o pracę,
    – wypowiedzeniem warunków pracy i płacy,
    – rozwiązaniem umowy o pracę.
    Można jednak z taką pracownicą rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy.
    Jeśli pracownica podpisała z pracodawcą umowę o pracę zawartą na okres próbny przekraczający miesiąc, która rozwiązałaby się po trzecim miesiącu ciąży, taka umowa zostanie automatycznie przedłużona do dnia porodu.
  6. Ochrona pracownika w czasie urlopów związanych z rodzicielstwem.
    Do urlopów, w czasie korzystania z których pracownik jest objęty ochroną, należą:
    – urlop macierzyński,
    – urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego,
    – urlop rodzicielski,
    – urlop ojcowski.
  7. Ochrona pracowników w czasie likwidacji lub w związku z upadłością pracodawcy.
    Ochrona pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę pracownika może ulec zmianie lub zostać całkowicie zniesiona, jeśli twoja firma ogłosi:
    – upadłość,
    – likwidację zakładu pracy.

5. Odprowadzanie składek przez pracodawcę.

  1. składka emerytalna 9,76%
  2. składka rentowa 6,50%
  3. składka na ubezpieczenie wypadkowe 1,67%
  4. składka na Fundusz Pracy 2,45%
  5. składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 0,10%

Jakie koszty ponosi pracownik w związku z umową o pracę?

Od wynagrodzenia pracownika odejmowane są składki obciążające pracownika (część składki emerytalnej i rentowej oraz cała składka chorobowa i zdrowotna), a także w całości zaliczka na podatek dochodowy.

  1. Składka emerytalna 9,76%
  2. Składka rentowa 1,50%
  3. Składka na ubezpieczenie chorobowe 2,45%

Zaliczka na podatek dochodowy.

Wyróżniamy dwa progi podatkowe, według których naliczany jest podatek.

  1. Pierwszy próg podatkowy do dochodów nie przekraczających w roku podatkowym 120 tys. zł. wynosi 12%
  2. Drugi próg podatkowy do dochodów powyżej 120 tys. zł. wynosi 32% i stosowany jest tylko do nadwyżki.
    Oznacza to, że jeśli nasz dochód wynosi 140 tys. złotych to od 120 tys. zostanie naliczony podatek a od nadwyżki czyli 20 tysięcy naliczony zostanie wyższy podatek w wysokości 32%.

Teraz na podstawie opisanych kosztów ponoszonych przez pracownika obliczymy podstawowe wynagrodzenie netto, które w 2024 roku wynosić będzie 4242 zł brutto. 

Wynagrodzenie brutto4242 zł
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne finansowane przez pracownika.4242 zł
Składka emerytalna 9.76%414.02 zł
Składka rentowa 1.5%63.63 zł
Składka chorobowa 2.45%103.93 zł
Składki na ubezpieczenie społeczne razem.581.58 zł
Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne 4242- 581.58= 3660.42 zł
Składka zdrowotna 9%3660.42x 9%= 329.44 zł
Podstawa opodatkowania 3660- 250= 3410 zł
Zaliczka na podatek dochodowy3410- 12%-300= 109 zł
Wynagrodzenie netto4242- 581.58- 329.44- 109= 3221.98 zł

Chcesz wiedzieć więcej? Sprawdź 

Podobne

Wszystko co musisz wiedzieć o umowie o dzieło

Podstawy prawa pracy – prawa i obowiązki pracownika

Ile godzin będziemy pracować w 2024?

Wypowiedzenia — wszystko, co musisz o nich wiedzieć!

Jaki rodzaj umowy wybrać?

Jak zaplanować urlop na 2024?